Stjórnlagakreppa ofan á stjórnarkreppu?

Almennt hefur verið talið að forsætisráðherra hafi þingrofsrétt og vilji hann rjúfa þing þurfi að boða til kosninga innan 45 daga.

Til eru þeir sem hafa efast um þessa túlkun á stjórnarskránni. Einn þeirra er núverandi forseti sem setti fram þá skoðun þegar hann var prófessor í stjórnmálafræði við Háskóla Íslands að þingrofsvaldið sé alfarið í hendi forseta, - forsætisráðherra hafi aðeins tillögurétt um þingrof.

Því kemur ekki á óvart að Ólafur Ragnar sjái ástæðu til þess nú, að hnykkja á þessari skoðun sinni. Merkilegra er að svo virðist sem Geir hafi kosið að gera ekki ágreining við forsetann um þetta efni, lýsti yfir eftir fundinn að verkstjórnin sé nú í höndum Ólafs.

Spennandi verður að sjá hvort aðrir séu sammála túlkun forsetans sem hingað til hefur verið minnihlutaskoðun um stjórnskipan lýðveldisins; því ef svo er ekki, þá gæti stjórnlagakreppa hæglega skollið á ofan á stjórnarkreppu.

Vandlifað

Þau mótmæli sem staðið hafa yfir undanfarna mánuði hafa haft afgerandi áhrif í íslenskum stjórnmálum. Valdhafarnir fengu aldeilis að finna til tevatnsins þegar þing kom saman á ný á þriðjudaginn síðastliðinn. Með taktföstu andófi sýndi þjóðin og sannaði að valdið er hennar en ekki fulltúanna sem fóru svona gáleysilega með umboðið.

Semsé allt gott og blessað, en um leið þurfum við að passa að þjóðin slitni ekki í sundur í átökunum, að við sjáum ekki lengur manneskjuna á bak við skyldina. Lögreglumenn hafa fengið að reyna margt ófagurt undanfarna daga og margir gæslumenn laga hafa lika farið offari gegn sárasaklausum mótmælendum, tilefnislítið að því er virðist.

Andófið í garð stjórnvalda má heldur ekki verða til þess að við sjáum ekki lengur fólkið á bak við embættin. Þegar Geir H. Haarde sagði frá alvarlegaum veikindum, lýsti yfir afsögn sinni og boðaði í reynd til kosninga þá taldi einn helsti talsmaður mótmælenda það aðeins pólítískt kænskubragð.

Svoleiðis viðbrögð lýsa ekki mikilli mannvirðingu. Því miður hafa sumir sjálfskipaðir talsmenn mótmælenda brugðist á svipaðan hátt við afsögn viðskiptaráðherra í morgun. Fyrst var hann skammaður fyrir að sitja sem fastast eftir bankahrunið en þegar hann loksins hreinsar til í Fjármálaeftirlitinu og segir sjálfur af sér embætti er hann húðskammaður fyrir það líka.

Við megum ekki gleyma því að er hér er allt í kalda koli í efnahagslífinu og eldar leika enn um önnur svið þjóðfélagsins. Einhverjir þurfa að sigla illa laskaðri þjóðarskútunni. Það þarf vissulega að hreinsa til, það sjá allir, en ef baráttan á dekkinu verður of hörð þá sökkvum við öll.

Dulin skilaboð?

Ekki veit hvort lesa megi einhver sértök skilaboð út úr því að Sjálfstæðisflokkurinn leggi nú til að þingkosningar verði haldnar á hátíðisdegi Evrópusamrunans, þann 9. maí næstkomandi.

Mótmælum verði frestð

Hvað svo sem menn vilja meina að öðru leyti hefur Geri H. Haarde reynt að vinna þjóð sinni gagn. Nú á hann við alvarleg veikindi að stríða og hefur lýst yfir afsögn sinni. Og þrátt fyrir alla þá atburði sem hafa dunið á þjóðinni undanfarið skuldum við honum þá sjálfsögðu kurteisi að veita honum frið til að hnýta lausa enda. Kosningar verða að öllum líkindum 9. maí og þar með hefur meginkrafa mótmælanna verið uppfyllt. - Því er mótmælum sjálfhætt nú, allvega í bili.

Það væri nú meiri skepnan sem ætlaði sér að níðast á veikum manni sem þegar hefur sagt af sér og að auki boðað til kosninga eins og óskað var eftir.

Uppfært 15:45:

Það eru svona ummæli sem gera mann sorgmætan. Þessi maður ætti nú frekar að fara heim og skammast sín.

Fiskurinn er fullveldismál

Einkum tvennt hefur verið talið standa í vegi fyrir aðild Íslands að Evrópusambandinu, annars vegar glötun fullveldis og hins vegar afsal á yfirráðum yfir fiskimiðunum, - sjávarútvegur og sjálfstæðið. Málið er þó öllu flóknara.

Sjálfstæðið
Í fyrsta lagi er Ísland nú þegar komið á bólakaf í Evróusamrunann í gegnum EES og Schengen og er í reynd einskonar aukaaðili að sambandinu án þess þó að hafa aðkomu stofnunum þess og ákvarðanatöku, sem á flestum sviðum snertir Íslendinga með jafn beinum og afgerandi hætti og íbúa aðildarríkjanna.

Evrópusambandið er einstakt í flóru alþjóðastofnana að því leyti að aðildarríkin hafa með skuldbindandi hætti sameinast um lausn tiltekinna viðfangsefna. Samt sem áður er ESB lítið meira en vettvangur fyrir samstarf ríkja, þjóðréttarleg staða breytist ekki og aðildarríkin ákveða sjálf til hvaða sviða samstarfið nær og hvernig því skuli hagað.

Allt frá því að fullveldið færðist inn í landið 1918 hefur vernd þess verið grundvallarmál íslenskum stjórnmálum, þó er eins og skilningur manna á inntaki þess hafi ekki fylgt þeirri þjóðfélagsþróun sem orðið hefur undanfarin ár, áratugi og aldir.

Lengst af fól fullveldið einvörðungu í sér réttinn til yfirstjórnar innanlands, innri hlið, en samfara snaraukinni hnattvæðingu efnahagslífs, stjórnmála og menningar hefur ytri hlið fullveldisins, rétturinn til að taka þátt í samstarfi ríkja á alþjóðavettvangi, vaxið að mikilvægi. Viðfangsefni nútímasamfélaga ná langt út yfir landamæri ríkjanna og því hafa aðildarríki ESB kosið að deila fullveldi sínu til að ná betur utan um sameiginleg mál, svo sem á sviði umhverfisverndar og skipulagi fjármálamarkaða.

Sjávarútvegurinn
Í öðru lagi hefur andstaða við sjávarútvegsstefnu ESB verið fyrirferðarmikil, sem er í sjálfu sér merkilegt, því fyrir um áratug kom þáverandi sendiherra ESB gagnvart Íslandi fram með stórmerkilegar hugmyndir um hvernig unnt væri að gera fiskimið Íslands að sérstöku stjórnsýslusvæði innan ESB, þannig að yfirráðin yfir auðlindinni yrðu með sama hætti og áður í höndum íslenskra stjórnvalda. Fordæmi fyrir álíka sérlausn má finna í aðildarsamningum flestra ESB-ríkja.

Sú staðreynd að íslensk stjórnvöld hafa ekki viljað láta reyna á slíka lausn í aðildarviðræðum bendir til þess að eitthvað annað en efnhagshagsmunir í sjávarútvegi hafi staðið í vegi fyrir ESB-aðild.

Rökin fyrir vernd sjávarútvegsins snúa því einnig að vernd fullveldisins. Í sjálfstæðisbaráttunni var bóndinn tákn fyrir sjálfstæði þjóðarinnar en smám saman tók sjómaðurinn við af bóndanum. Íslendingar háðu landhelgisstríð um yfirráðaréttinn yfir hafinu, þar sem barist var um sjálfan grundvöll efnahagslegs sjálfstæðis Íslands.

Helgimyndir þjóðarinnar og sjómannsins tvinnast svo saman í sjómannasöngva sem um leið urðu eins konar ættjarðarsöngvar. Fiskurinn í sjónum er því einhvers konar táknmynd fyrir sjálfstæða íslenska þjóð.

Hugsanleg aðild að Evrópusambandinu er því ekki aðeins hreint efnahagsmál sem hægt er að reikna út í exel-skjali heldur snýr hún einnig að tilfinningalífi þjóðarinnar og skilningi hennar á fullveldi landsins.

Fréttablaðið 22. janúar 2009

Fellur Bretland næst?

Ef marka má það sem margir Bretar rita í athugsemdum við greinina mína í Guardian í gær óttast þeir að samskonar hrun og hér hefur orðið geti brátt orðið þar í landi. Sjá hér.

MichaelZ segir: "...the same thing is very likely to happen over here, given the eerie similarities between the two countries' situations: a burst housing- and credit bubble, a heavily deregulated economy, a government that gives headless chicken a bad name, you name it. [...]. Sounds awfully familiar. Britain should brace itself."

Fizzel segir: "Its not only Iceland that has been stolen, the whole world is stolen. The only thing is that Iceland is doing something about, as things got so bad."

Kathryn Hopkins spyr annarri grein í Guardian hvort Bretland sé að verða nýja Ísland?

Lesa má fleiri athugsemdir undir greininni og bæta við frá eigin brjósti.

The heat is on - ný grein í Guardian

Erlendir hafa áhuga á atburðunum hér á Íslandi. Á Guardian-vefnum er nú grein eftir mig þar sem fjallað er um mótmælin í Reykjavík og kröfu almennings um kosningar. Sagt er að mótmælin séu þau mestu í sögu lýðveldisins og jaðri við byltingu. Lýst er þeirri tilfinningu fólks að ríkisstjórnin ráði engan vegin við verkefnið og að fólki finnist eins og útrásarvíkingar hafi stolið landinu. Nú sé almenningur kominn út á göturnar til að endurheimta sitt eigið Ísland.

Sjá hér.